RİZE, ARTVİN FIRTINA KOYAĞI, ÇAMLIHEMŞİN, SALARHA İLE İKİZDERE’YE SU BÜVETİ(Barajı) YAPILSIN MI?

Türkiyenin, güre üretiminde dışa bağımlılığı 2008’de yüzde 75 dir.

Türkiye’nin güre(enerji) gereksinmesine yardımcı olması için Doğu Karadeniz’e yaklaşık 500 tane büvet(baraj) dikilmesi düşünülmektedir. Bu bölge yeryüzünde doğa varlıkları çeşitliliği bakımından koruma altına alınması gereken 200 bölgeden biridir. Bunlardan 62 büvet; Rize’nin Fındıklı Çağlayan, Arılı, Çamlıhemşin’in Fırtına Koyağı ile İkizdere Koyakları olmak üzere, Salarha ile Hemşin Koyakları üzerinde kurulacaktır. İkizdere Çukuru üzerine 16 tane su büvetiyle işleyen elektrik üretim özeği (hidroelektrik santral) yapılması tasarlanmıştır. Bunun 9 tanesi için, yapım çalışması başlatılmıştır. Bu büvetlerin etkilediği iller; Rize ile Artvin’dir. Türkiye’nin en dokunulmamış, doğa cenneti olan bu çukurunu geri dönüşümsüz olarak bozarken, tümünden Türkiye’nin elektrik gereksinmesinin yalnızca binde ikisini karşılanabilecektir. İkizdere Çukurunda ki 16 HES’in toplam üretimi 1,5 milyar Kwh’dır. Bu değer Türkiye üretiminin yüzde 0,9’una denk gelir. Bu değer on yıl sonra  yüzde 0,5’e düşecektir.

İkizdere’nin Diğer Değeri

Bu bölge Çepni Oğuzlarının bundan bin yıl önce yurt edindiği, yurttaşlarımız olan Çrkezlerin, Gürcülerin binlerce yıldır yaşamlarını sürdürdükleri ana yurtlarıdır. Güney Kafkasların en el değmemiş en güzel yerleridir. Bu bölgede ormancılık, balcılık, balıkçılık, yaylacılık, andıkçılık(hayvancılık), mandıracılık, gövercilik(sebzecilik), gezgincilik(turizm) başlıca etkinliklerdir. Burada ki ormanlar insan oğlunun yaşamsal gereksinmesi olan oksijeni üretmektedir. Oksijen azalması metabolizmayı bozarak, yöre halkının sağlığını yitirmesine neden olacaktır. Bölgedeki Ovit Dağı ile Anzer bölgesi ile kayak yapılan yerlerdir. Buna ek olarak, Cimil Çukuru Kızık sular, kaplıcalar, ılıcalarla kaplı olup sağlık gezginciliğine açıktır. Bu bölgeden bol oranda çıkan kaynak suları sanki şarap lezzetindedir. Yalnızca bu kalemlerden Türkiye kazanacağı para ile bu büvetlerden(barajlardan) elde edilecek elektriğin kat be katını dıştan alabilir. Doğasında gelecek kuşaklara saklı kalır.

İkizdereye Büvetlerinin Sakıncaları

İkizderenin yaşamı sonsuz iken, buraya kurulacak büvetlerin üretim ömrü yaklaşık 50 yıldır. Açıkçası bu üretim yalnızca 2060 yılına dek kullanılırken, bölge büvet çöplüğüne dönüşecektir.

Fındıklı Deresi Çukurunda yapılacak 19 büvet, “Deniz Alası” denilen kazanç sağlayan balık yaşamını doğrudan etkileyecektir.

Yapıyı yapmak, tünelleri açmak için çok sayıda ağaç kesilecektir. Yarma ile kazılar sırasında çıkan toz, toprak ormancılık ile arıcılığa, balcılığa doğrudan etkileyecektir. Kazılar, ayrıca su tutması ile yamaç kaymaları gelişerek çevrenin bozulmasına, orman yitimine, yaban yaşamın dokunca görmesine neden olacaktır.

Türkiye Büvetlerden (Barajlardan) Ne Ölçüde Güre(Enerji) Üretebilir?

Yeryüzünün tüm kaynakları kullanılsa üretebileceği en çok güre 5200 GW’ye eşdeğerdir. Ülkeler gereksediği erkin(enerjinin) yüzde 50’sini yenilenebilir kaynaklardan elde edebilir. Su da bunlardan birisidir.

2020’de AB, güre(enerji) gereksinmenin %20’sini büvetlerden, yüzde 12 sini yelden(rüzgardan) elde edecektir. AB’nin sudan elde edebileceği toplam güre 14370 TWh/yıldır.

Bu güne değin, ülkeler sudan üretebilecekleri gürenin yüzde 38,8’ine erişilmiştir. Bu yönde, AB  gizilgücünün       yüzde 70’ini, Afrika yüzde 7’sini kullanmıştır. Norveç kullandığı elektriğin yüzde 98’ini, Tacikistan ile Kırgızlar  yüzde 92, Avusturya  yüzde 67’sini, İsviçre yüzde 57’sini su büvetlerinden elde ediyor. ABD’nin sudan elde edebileceği elektrik ise 140 TWh/yıldır.

Türkiyenin Su Büvetlerinden Elde Edebileceği Güre

Türkiye, tüm kaynaklarını kullansa, üretebileceği toplam güre(enerji) 35 bin MW’dır.

Türkiye’nin ortalama yüksekliği 1200 metredir. Türkiye’ye düşen yıllık yağış ortalama 501 milyar m3 ‘tür. Bunun 186 milyar m3 ‘ü ırmaklarda toplanır. DSİ’ye göre, Türkiye su büvetlerinden 200 Twh/yıl elektrik üretebilir. Ülkelerin su büvetlerini elektrik üretiminde kullanma oranı %50-56’dır. Türkiye tüm dereleri, çayları, ırmakları üzerine büvet kursa, bunları elektrik üretmek için işletse 190-200 TWh/yıl’lık elektrik elde edebilir. Türkiye’nin teknik gizilgücü 433 TWh/yıl. Türkiye’nin teknik gizilgücü kullanma oranı %44,5 dur. Türkiye’nin 2004’te ürettiği toplam elektrik güresi 150 GWh/yıl’dır. 

Türkiye bugüne dek su gücünün yüzde 25’ini kullanmıştır. Türkiye’de kullandığı elektriğin yüzde 20’sini su büvetleri üzerine kurulacak üretim evlerinden elde edilecektir. Bu oran bu yıl yüzde 2’dir. Ancak, su büvetlerinin ömrü yalnızca 50 yıldır. 

Elektrik üretiminde tüm ülkeler su büvetlerini kullansa, yeryüzünü yılda 140 Kilo ton CO, 400 ton nitrat, 465 Kilo ton CO2 ‘ye denk az kirletmiş olacağız. 

Karadeniz Bölgesi İçin Rüzgardan Elektrik Üretimi Seçenektir 

Türkiye’nin rüzgar gizilgücü kara ile denizlerde 200 ile 250 GW’dır. Türkiye’nin 3000 MWh/yıl rüzgar gizilgücü var. Yeryüzünde; 1995’de  4 bin 800 MW kurulu rüzgar güç üretim kurgusu varken, 2005’de  46 bin MW kurulu güce erişmiştir. Rüzgar elektriğini  en çok kullanan ülkeler sırasıyla Almanya, İspanya, ABD dir. Avrupanın en büyük rüzgar gücü Türkiye’dir. Durum böyle iken Almanya, Türkiye’nin bir yılda ürettiğini bir günde üretmektedir. Rüzgar güresi biriktirilemez, hemen kullanılır. Ancak, rüzgarın süreklilik güvencesi vardır. Türkiye’de rüzgardan elektirik üreten özekleri, başlıca Hadımköy, Bozcaada, Çeşme, Marmara Adası gibi yerlerdedir. Yalnızca Bozcaada’daki rüzgar üreteçleri 15 dönüm den Çanakkale’nin elektriğinin yüzde 5.5’unu karşılıyor. Türkiye eğer rüzgara yatırım yaparsa; 2020’deki elektrik gereksinmesinin %56’sı yerli kaynaktan sağlayabilir.  

En Verimli Rüzgar Nerede ? 

Rüzgar güre üretimliklerinin çalışma verimleri şöyle; 

Almanya’da         %15

Bozcaada’da      %35

Çeşme’de           %45

 En Ucuz Elektrik Kaynağı; Rüzgar

Rüzgar en ucuz erk kaynağıdır. Türkiye’de sanayi elektriği kullanıcıya 8.2 Ë’e satılıyor. Rüzgar doğal, ayrıca sonsuz, sürekli kaynaktır, dışa bağımsızdır, çevre kirliliği yoktur, bakım gideri azdır, zamanla maliyeti artmaz, ayrıca yeni, yeni iş yaratır. Rüzgar, % ± 10 sapma ile sürekli eser, sürekli üretir. Yel üreteçleri için kanat fabrikası Almanların 10 milyon dolar yatırm yapması ile İzmir’de kurulmuştur. Ancak satamadığından söküp, Ege Adalarına taşımışlardır. Kaldı ki Türkiye elektrik jeneratörü de maalesef üretmiyor. Jeneratör ömrü ise ortalama 70 yıl.

2003-2008 arasında, üretilen enerjinin artanının %44’ü satabilir de. Gelecek  16 yılda Türkiye kendi kaynaklarını  kullanırsa  72 milyar dolar tutumda yapabilir.

   Çözüm

 Türkiye kullandığı güresinin yüzde 50’sini kayauçunundan(doğal gazdan) üretmektedir. Tümünü dıştan aldığı bu üretimi hemen durdurmalıdır. Kaldı ki doğalgaz, iyonik ışınım(radyasyon) kirletmesi yapmaktadır. Türkiye, elektrik üretiminde kömür, rüzgar, su ile güneşe öncelik vermelidir.

 Türkiye’de elektrik dağıtımında yitim yüzde 19 dur. Bu yitim önlense bir Atatürk büvetine denk güre tutumu sağlanmış olur, Doğu Karadeniz büvetlerinin yapımına da gerek kalmaz. Doğu Karadeniz’de kurulacak büvetler yerine rüzgardan elektrik üretebilir. Doğanın büvet yapımları geri dönüşümsüz olarak, bozulmasına asla izin verilmemelidir.

Prof. Dr. Övgün Ahmet Ercan

 Jeofizik Yüksek mühendisi

Çevre Federasyonu 1. Başkanı, İstanbul

www.ahmetercan.net, ahmetercan@ahmetercan.net